Amerika Birleşik Devletleri ve Japonya gibi bilim ve teknoloji konusunda ileri gelen ülkelerle yarış halinde olan Avrupa Birliği (AB), bu yarıştan geri kaldığını belirleyerek, 1984 yılında birincisi başlatılan Çerçeve Programları ile 2010 yılına kadar bilimsel mükemmeliyet ve küresel düzeyde rekabet edebilir olmayı hedeflemiştir. Avrupa Birliğine üye ve aday ülkelerin araştırma ve geliştirme faaliyetlerini geliştirerek bütünleştirmeyi ve sonuçta yaşam kalitesini yükseltmeyi de hedeflemektedir. Bu hedefin bir aracı olarak Avrupa Araştırma Alanı (http://ue.eu.int/en/info/eurocouncil) yaratılması öngörülerek Kasım 2002 tarihinde 2002-2006 dönemini kapsayan toplam bütçesi 17.5 milyar euro olan “altıncı Çerçeve Programı-6.Ç.P”ı başlatılmıştır.

Türkiye 6. Ç.P’a katılım zaptını 29 Ekim 2002’de Brüksel’de imzalayarak bu programa dahil olmuştur. Bu programa katılmakla Türkiye, AB ekonomik gücünün bir parçası olmak; Üniversiteler, araştırma enstitüleri, kamu ve sanayi kuruluşları (KOBİ’ler) arasında işbirliği ile kritik araştırmacı kütlesi oluşturmak; Türkiye’nin Ar-Ge etkinlikleri için yeni ve ek kaynaklara kavuşmak; Stratejik ortaklıklar oluşturarak Avrupa ile olan iş hacmimizi büyütmek; Bilim ve Araştırmada ülkenin AB ile bütünleşmesini kolaylaştırıcı bir etkiye sahip olmasını hedeflemektedir.

Bu program kapsamında; Avrupa'daki genç araştırıcılar için uygun koşullar yaratılması, Avrupa ile rakipleri arasındaki uçurumun ortadan kaldırılması, Araştırma alanında Avrupa mükemmeliyet merkezleri arasındaki ağın güçlendirilmesi, araştırmacıların dolaşım ve niteliklerinin geliştirilmesi, bilim ve toplum arasında uyumun güçlendirilmesi, aday ülkelerin bütünleşmesinin sağlanması ve Avrupa kaynaklı uluslararası temel sorunlara çözüm getirilmesi, bilgi gelişimi yolu ile ekonomik büyüme ve istihdam yaratılması, bilimsel araştırmalarda kadın araştırıcıya daha fazla yer verilmesi, Avrupa’daki araştırma yetisinin çekici hale getirilmesi gibi hedefler belirlenmiştir. Bu hedeflerden biri veya birkaçına yönelik araştırma projeler desteklenmektedir. Altıncı Çerçeve programı ile ilgili detaylı bilgilere

http://www.cordis.lu/fp6 veya http://www.fp6.org.tr adreslerinden ulaşılabilir.

Altıncı Çerçeve Programında öncelikli araştırma alanları, Tematik alanlar olarak da isimlendirilmektedir,

· Yaşam Bilimleri, Genom Bilim ve Sağlık için Biyoteknoloji

· Bilgi Toplum teknolojileri

· Nanoteknoloji ve Nanobilimler, Bilgi Tabanlı Çok Fonksiyonlu Malzemeler, Yeni Üretim Süreçleri ve Araçları

· Havacılık ve Uzay

· Gıda Kalitesi ve Güvenilirliği

· Sürdürülebilir Kalkınma, Küresel Değişim ve Ekosistemler

· Bilgi Temelli Toplumda Yurttaşlık ve Yönetişim olarak belirlenmiştir.

Ayrıca Avrupa Araştırma Alanının yapılandırılmasında; Araştırma ve Yenilikçilik, Marie Curie Eylemleri, Araştırma Altyapıları ve Bilim Toplum alt başlığı ile tanımlanan etkinliklere, Araştırma Alanı kapsamı içerisinde; Politikalara Destek Bilimsel ve Teknolojik Gereksinimler, Yatay Kobi Etkinlikleri, Uluslararası İşbirliği Etkinlikleri ve Ortak Araştırma Etkinlikleri gibi özel etkinlikler ile Araştırma Alanının Güçlendirilmesi amacı ile araştırma etkinliklerinin eşgüdümü, araştırma ve yenilikçi politikaların geliştirilmesi gibi etkinliklere destek verilmektedir.

Altıncı Çerçeve programında, Araştırma ve Teknolojik Gelişim (Ar-Ge) uygulama araçları; Yeni araçlar: Bütünleştirilmiş Projeler- IP ve Mükemmeliyet Ağları - NoE ve Geleneksel Araçlar: Özel hedefli Araştırma Projeleri- STREP, Eşgüdüm Etkinlikleri-CA, ve Özel Destek Etkinlikleri-SSA olarak sınıflandırılmışlardır. En büyük destek, toplam bütçenin %80 kadarı, IP ve NoE araçlarına gitmektedir. Bu etkinliklere Avrupa Birliği üyesi (25) ülke, Türkiye, Bulgaristan, Romanya ve Hırvatistan gibi dört aday ülke yanında İsrail, İsviçre ve Norveç gibi ortak ülkelerde; araştırıcılar, Araştırma Enstitüleri ve Merkezleri, Üniversiteler, KOBİ’LER, Dernekler ve Sivil Toplum Kuruluşları yer alabilmektedir.

Türkiye 6.ÇP kapsamında Eylül 2005 tarihi itibarı ile 2359 projeye katılmış ve 14 milyon eurosu projelerden ve diğer etkinliklerle birlikte yaklaşık 50 milyon euro ülkemize geri gelmiştir. Türkiye’nin 6.Ç.P’na 190-195 milyon eurosu öz kaynaklarından olmak üzere toplam 245 milyon Euro katkıda bulunduğu gerçeği göz önüne alınırsa bu dönemde başarılı olduğumuz söylenemez. 6.ÇP kapsamında son proje çağrıları da 2006’nın başlarında sona erecektir. Bu son çağrılarda daha başarılı olacağımız beklenmemektedir.

Çukurova Üniversitesi olarak 6.ÇP kapsamında bir çok proje sunulmuş ve bunların bir kısmı (7 proje) desteklenmiştir. Bütünleştirilmiş projelerde ortak olarak katılım daha fazla sayıda olduğu görülmektedir. Desteklenen projelerde üniversite mensuplarımız koordinatör olarak görev yapmamaktadır. Toplam proje destek miktarları 500 bin Euro’nun altındadır. Bu miktarların artırılabilmesi için üniversitemiz bünyesinde faaliyet gösteren araştırma merkezi ve enstitülere büyük görev düşmektedir. Zira bu kurumların IP ve NeO etkinliklerine katılma şansları bireysel üniversite elemanlarının katılma şanslarından çok daha yüksek olduğu destek verilen etkinliklerin incelenmesinden anlaşılabilmektedir.

AB gelecek 7 yıllık dönemde 9 tematik alanda hedef belirlemiş olup bu etkinlikler 7.ÇP olarak 2007’nin ilk gününde başlayacaktır. İlk çağrılar 2006’nın sonlarına doğru yapılacak tüm etkinlikler için 73 milyar Euro’luk bir bütçe öngörülmektedir. Türkiye üyelik müzakereleri yapan aday ülke olarak bu programa katılmak zorunda olduğu düşünülürse bu dönem 7.ÇP bütçesine katkısı çok daha yüksek olacaktır. O nedenle bu programa daha fazla sanayi ve KOBİ’lerin katılımın sağlanması, insan kaynakları sorununun çözümü, (öncelikle üniversitelerde daha fazla genç araştırıcı yetiştirilmesi), öncelikli alanların belirlenmesi, NoE ve IP projelerinde işbirliği olanaklarının araştırılması 7.ÇP için proje önerilerinin çok önceden hazırlanması gerekliliği vardır. Araştırıcılar, projelere ortak olarak katılabilme ve projelerine ortak bulabilme olasılıklarını artırabilmeleri için araştırıcıların hareketliliği kapsamında Marie Curie etkinliklerine veya Avrupa Ortak Araştırma merkezlerine araştırıcı olarak katılmalıdırlar. Bu konu ile ilgili detaylı bilgiler www.jrc.cec.eu.int adresinde verilmektedir.

AR-GE etkinliklerini finanse edecek uluslararası yeni kaynakların kullanılması ve stratejik ortaklıklar kurulabilmesi ancak tüm üniversitemiz öğretim elemanlarının çerçeve programları etkinliklerine katılmaları ile mümkün olacaktır.

Prof.Dr. Refik BURGUT— refik@cu.edu.tr

Avrupa Birliği Çerçeve Programları Koordinatörü